|
Aceites
de fritura. Alteración y control. El sistema VISCOFRIT
(Antonio Castellón Arnau)
|
|
|
|
EL
SISTEMA VISCOFRIT
|
Los
métodos rápidos que se han comercializado hasta la fecha son caros
y de manejo complicado, y es necesario reponerlos o calibrarlos periódicamente.
Actualmente es posible encontrar en el mercado un nuevo método rápido
para la evaluación del grado de alteración del aceite, el sistema
VISCOFRIT.
VISCOFRIT es económico, sencillo de manejo, de uso indefinido y no
genera sustancias contaminantes.
VISCOFRIT se basa en el aumento de la viscosidad que sufre el aceite
a medida que se degrada. Son muchos los estudios que vinculan el aumento
de la viscosidad con el progresivo deterioro del aceite de freir (17,60-63).
El aumento de la viscosidad se debe al incremento de la presencia
de polímeros y polares; es por ello que el aumento de la viscosidad
está directamente relacionado con el nivel de alteración del aceite.
Además, la viscosidad aumenta exponencialmente con el porcentaje de
polares y polímeros totales. Esto hace que la confianza en el ensayo
VISCOFRIT aumente con el grado de alteración del aceite.
El sistema VISCOFRIT consiste en un pequeño cono de medidas estándar
que incorpora un termómetro con escalas de temperatura y tiempo. Todo
el sistema está calibrado, de tal modo que si el tiempo de vaciado
del cono supera el tiempo indicado en el termómetro, significa que
el aceite contiene un nivel de polares y polímeros superior al límite
del 25% marcado por la ley (O.M. de 26-1-1989). La diferente composición
de los aceites hace que la viscosidad de los aceites sin usar varíe
ligeramente entre ellos; durante el uso, no obstante, dicha diferencia
tiende a desaparecer.
En cualquier caso, el sistema VISCOFRIT incorpora diferentes termómetros
que son intercambiables y que están calibrados para los diferentes
aceites que pueden emplearse en la fritura. Así, pues, la determinación
del grado de alteración con el sistema VISCOFRIT tiene la ventaja,
respecto de otros sistemas de evaluación "in situ", de ser económico,
sencillo, robusto, fiable, y de vida ilimitada.
CRITERIOS DE REEMPLAZO
Los criterios seguidos por los diferentes países para decidir en que
momento debe ser reemplazado el aceite son muy variados, siendo algunos
totalmente inapropiados. El criterio de vaciado más generalmente aceptado
es el de más del 25% de triglicéridos alterados totales por cromatografía
en columna de gel de sílice. Aunque el alimento frito se hace incomestible
antes de que el aceite se deteriore excesivamente, algunos criterios
de reemplazo (40) son particularmente inaceptables. Así, los que se
basan en el nivel máximo de ácidos grasos libres, como los de Australia
(1.0%), USA (2.0%) y Japón (2.5%). Curiosamente, algunos paises (Australia,
Bélgica) recomiendan el uso de antiespumantes (dimetilpolisiloxano),
mientras que otros (Francia, Noruega, Suecia, Suiza) los prohiben.
Otro tanto ocurre con los antioxidantes cuyo uso en aceites de freir
es más que dudoso ya que son rápidamente volatilizados o degradados
durante la fritura. Tan sólo los tocoferoles han demostrado cierta
utilidad. Algunas recomendaciones sobre la fritura también son erróneas,
como las que indican que el aceite de freir no debe ser rellenado
con aceite fresco (Italia, Islandia).
CONSEJOS
- Mantener el aceite a baja temperatura mientras no se utilice.
- No calentarlo más de lo necesario (180ºC).
- Utilizar aceites de elevada estabilidad térmica (oliva (orujo),
girasol alto oleico, palma, canola). - Controlar el nivel de alteración.
- Renovarlo, total o parcialmente, cuando llegue al 25% de alteración.
- No eliminar el aceite usado tirándolo por el desagüe.
- Entregar el aceite usado a una empresa de reciclado, o depositarlo
en los puntos de recogida municipales
|
|
|
Durante
la fritura, el aceite sufre alteraciones físico-químicas que modifican
sus propiedades organolépticas y nutritivas; pudiendo llegar a convertirse
en un producto capaz de producir problemas sanitarios. Hasta la fecha
no se ha generalizado entre los usuarios de freidoras la utilización
de un sistema de medida del grado de alteración que permita asegurar
que los aceites son convenientemente controlados "in situ".
Para cambiar esta situación es necesario un cambio de mentalidad por
parte del usuario, es decir, debe estar informado de los riesgos para
la salud que puede acarrear la utilización de un aceite alterado,
y debe disponer de un sistema sencillo, económico y robusto que le
permita comprobar la idoneidad de su aceite. De hecho, ambas acciones
van ligadas ya que no tiene sentido convencer al usuario de la inconveniencia
de utilizar un aceite alterado si no dispone de un sistema sencillo
para comprobarlo, ni tiene sentido proveerlo de un sistema de medida
adecuado si cree que no sirve para nada.
El sistema VISCOFRIT aparece con el espíritu de indicar al usuario,
de forma sencilla, si su aceite esta en condiciones de seguir siendo
utilizado, tranquilizando al cocinero preocupado por ofrecer el mejor
producto a sus clientes. La clave para eliminar los problemas asociados
al uso inadecuado de un aceite de fritura pasa por la información
y el control "in situ" de los usuarios.
|
|
|
1.-
"Deep
frying. Chemistry, Nutrition and Practical Applications". Editors:
Edward G. Perkins and Michael D. Erickson.
2.- M. C. Dobarganes García - "Aspectos generales de las grasas
calentadas". Grasas y Aceites (GA) 36, 105.
3.- J.L. Sébédio, M.C. Dobarganes, G. Márquez-Ruiz, I. Wester,
W.W. Christie, G. Dobson, F. Zwobada, J.M. Chardigny, Th. Mairot and
R. Lahtinen - "Industrial production of crisps and prefried french
fries using sunflower oils". GA 47, 5.
4.- J. J. Permanyer Fábregas, J. Boatella Riera y M. C. de
la Torre Boronat. - "Modificaciones químicas de los aceites calentados".
GA 36, 217.
5.- Pompeo Capella - "Les produits de l'évolution des hydroperoxydes
(1)". Revue Française des Corps Gras (RFCG) 36, 313.
6.- E.N. Frankel - "Lipid oxidation: mechanisms, products and
biological significance". Journal of the American Oil Chemists' Society
(JAOCS) 61, 1908.
7.- M. C. Dobarganes, J. J. Ríos y M. C. Pérez-Camino - "Relaciones
entre la composición de aceites vegetales y los componentes volátiles
producidos durante su termoxidación". GA 37, 61.
8.- Afaf Kamal-Eldin and Lars-Ake Appelqvist - "Aldehydic acids
in frying oils: formation, toxicological significance and analysis".
GA 47, 342.
9.- D.R. Gardner, R.A. Sanders, D.E. Henry, D.H. Tallmadge
and H.W. Wharton- "Characterization of used frying oils. Part 1: Isolation
and identification of compound classes". JAOCS 69, 499.
10.- Kazuo Miyashita and Toru Takagi - "Study on the oxidative
rate and prooxidant activity of free fatty acids". JAOCS 63, 1380.
11.- José A. Rojo and Edward G. Perkins - "Cyclic fatty acid
monomer formation in frying fats. I. Determination and structural
study". JAOCS 64, 414.
12.- Gary Dobson, William W. Christie and Jean Louis Sebedio
- "The nature of cyclic fatty acids formed in heated vegetable oils".
GA 47, 26.
13.- Steven L. Hansen, Michelle R. Myers and William E. Artz
- "Nonvolatile components produced in triolein during deep-fat frying"
JAOCS 71, 1239.
14.- J.L. Sebedio, A. Grandgirard and J. Prevost - "Linoleic
acid isomers in heat treated sunflower oils". JAOCS 65, 362.
15.- Martin P. Yurawecz, Ana Astrid Molina, Magdi Mossoba and
Yuoh Ku - "Estimation of conjugated octadecatrienes in edible fats
and oils". JAOCS 70, 1093.
16.- Pei-fen Wu and W.W. Nawar - "A technique for monitoring
the quality of used frying oils". JAOCS 63, 1363. 17.- J. Cabrera
Martín - "Estudio de la variación de algunas magnitudes reológicas,
ópticas y térmicas de un aceite de oliva refinado termooxidado". GA
43, 259.
18.- J.-L Perrin, P. Perfetti, C. Dimitriades et M. Naudet
- "Etude analytique approfondie d'huiles chauffées. I - Techniques
analytiques et essais préliminaires". RFCG 32, 151.
19.- J.L. Perrin - "Altération thermooxydative des corps gras:
quelques méthodes d'evaluation, leurs significations et leurs limites.
Mise au point". RFCG 36, 119.
20.- Arthur E. Waltking and H. Wessels - "Oils and Fats. Chromatographic
separation of polar and nonpolar components of frying fats". Journal
of the Association of Official Analytical Chemists (JAOAC) 64, 1329.
21.- M.C. Dobarganes, M.C. Pérez-Camino y G. Márquez-Ruiz - "Determinación
de compuestos polares en aceites y grasas de fritura". GA 40, 35.
22.- M. C. Dobarganes, M. C. Pérez Camino y R. Gutiérrez González-Quijano
- "Métodos analíticos de aplicación en grasas calentadas. I. Determinación
de ésteres metílicos no alterados". GA 35, 172.
23.- M.C. Dobarganes and M.C. Pérez-Camino - "Systematic evaluation
of heated fats based on quantitative analytical methods". JAOCS 65,
101.
24.- M. C. Dobarganes, M. C. Pérez-Camino y J. J. Ríos - "Métodos
analíticos de aplicación en grasas calentadas. II. Determinación de
ésteres metílicos de dímeros no polares". GA 35, 351.
25.- J.L. Sebedio, Ch. Septier and A. Grandgirard - "Fractionation
of commercial frying oil samples using sep-pak cartridges". JAOCS
63, 1541.
26.- David W. Fritz, Francis Amore and Ken Rashmawi - "Analysis
of dimerized fatty acids by TLC/FID". JAOCS 65, 1488.
27.- Arthur E. Waltking - "Oils and fats. Evaluation of methods
for the determination of polymers and oxidation products of heated
vegetable oils: collaborative study of the gas-liquid chromatographic
method for non-elution materials". JAOAC 58, 898.
28.- AOAC International Official Method no. 977.17 - "Polymers
and oxidation products of heated vegetable oils. Gas chromatographic
method for non-elution materials".
29.- A. Castellón Arnau - "Deducción y estudio de la ecuación
general que determina la cantidad de sustancias no eluidas por cromatografía
gaseosa. Análisis de aceites comestibles recalentados". GA 42, 404
30.- A. Castellón Arnau - "Determinación rápida de sustancias
polares y polímeros en aceites recalentados por cromatografía gaseosa
cuantitativa". GA 40, 356.
31.- Pamela J. White and Yen-chin Wang - "A high performance
size-exclusion chromatographic method for evaluating heated oils".
JAOCS 63, 914.
32.- C.N. Christopoulou and E.G. Perkins - "High performance
size exclusion chromatography of monomer, dimer and trimer mixtures".
JAOCS 66, 1338.
33.- Sajid Husain, G.S.R. Sastry and N. Prasada Raju - "Molecular
weight averages as criteria for quality assessment of heated oils
and fats". JAOCS 68, 822.
34.- R. Arroyo, C. Cuesta, C. Garrido-Polonio, S. López-Varela
and F.J. Sánchez-Muniz - "High-performance size-exclusion chromatographic
studies on polar componentes formed in sunflower oil used for frying".
JAOCS 69, 557.
35.- C.N. Christopoulou and E.G. Perkins - "Isolation and characterization
of dimers formed in used soybean oil". JAOCS 66, 1360.
36.- G. Márquez-Ruiz, M. Tasioula-Margari and M.C. Dobarganes
- "Quantitation and distribution of altered fatty acids in frying
fats". JAOCS 72, 1171.
37.- N. Jorge, L.Ap. Guaraldo Gonçalves and M.C. Dobarganes
- "Influence of fatty acid composition on the formation of polar glycerides
and polar fatty acids in sunflower oils heated at frying temperatures".
GA 48, 17.
38.- J.-L Perrin, Patricia Perfetti et M. Naudet - "Evaluation
des huiles chauffées. Test de moussage et de résistance thermique".
RFCG 28, 209.
39.- L.M. Smith, A.J. Clifford, C.L. Hamblin and R.K. Creveling
- "Changes in physical and chemical properties of shortenings used
for commercial deep-fat frying". JAOCS 63, 1017.
40.- David Firestone - "Worldwide regulation of frying fats
and oils". Inform (I) 4, 1366.
41.- A. Castellón Arnau - " Utilización de grasas animales
en alimentación animal". "La Qualitat en el Sector Agroalimentari"
Recull de ponències del Registre de Laboratoris Agroalimentaris Privats
de Catalunya. Coordinadors d'edició: Josep Aragall i Jordi Calmet.
42.- V. Ruiz Gutiérrez y F. Mazuelos Vela - "Efecto de una
dieta con aceites calentados, sobre la lipasa pancreática de ratas.".
GA 36, 105.
43.- G. Márquez-Ruiz, M.C. Pérez-Camino and M.C. Dobarganes
- "Digestibility of fatty acid monomers, dimers and polymers in the
rat". JAOCS 69, 930.
44.- G. Márquez-Ruíz, M.C. Pérez- Camino y M.C. Dobarganes
- "Evaluación nutricional de grasas termoxidadas y de fritura". GA
41, 432.
45.- V. Ruíz Gutiérrez - "Aspectos toxicológicos y nutricionales
de los ácidos grasos alterados por los tratamientos industriales de
los aceites comestibles". GA 38, 326.
46.- Olivier Berdeaux, Jean-Louis Sébédio, Jean-Michel Chardigny,
Jean-Paul Blond, Thierry Mairot, Jean-Michel Vatèle, Didier Pullain
and Jean-Pierre Noël - "Effects of trans n-6 fatty acids on the fatty
acid profile of tissues and liver microsomal desaturation in the rat".
GA 47, 86.
47.- G. Márquez-Ruíz, M. C. Pérez-Camino, V. Ruíz-Gutiérrrez
y M. C. Dobarganes - "Absorción de grasas termoxidadas. II. Influencia
del nivel de alteración y porcentaje de grasa en la dieta". GA 43,
198.
48.- C. Cuesta, F.J. Sánchez-Muniz, S. López-Varela, Mª C.
Garrido-Polonio y L. García Diz - "Alteración termoxidativa en un
aceite de girasol utilizado en 75 frituras de patatas. Efectos de
su inclusión en dietas sobre crecimiento e ingesta en ratas". GA 44,
263.
49.- A. Rodríguez, C. Cuesta, F. J. Sánchez-Muniz y G. Varela
- "Estudio de las alteraciones en grasas producidas por frituras e
incidencia de su administración sobre el peso e ingesta". GA 35, 22.
50.- G. Márquez-Ruíz, M.C. Pérez- Camino y M.C. Dobarganes
- "Evaluación nutricional de grasas termoxidadas y de fritura". GA
41, 432.
51.- M.C. Dobarganes y G. Márquez-Ruíz - "Calidad de las grasas
de fritura en el sector de restauración de Andalucía". GA 46 115.
52.- J.L. Sébédio, M.C. Dobarganes, G. Márquez-Ruiz, I. Wester,
W.W. Christie, G. Dobson, F. Zwobada, J.M. Chardigny, Th. Mairot and
R. Lahtinen - "Industrial production of crisps and prefried french
fries using sunflower oils". GA 47, 5.
53.- Olivier Berdeaux, Jean-Louis Sébédio, Jean-Michel Chardigny,
Jean-Paul Blond, Thierry Mairot, Jean-Michel Vatèle, Didier Pullain
and Jean-Pierre Noël - "Effects of trans n-6 fatty acids on the fatty
acid profile of tissues and liver microsomal desaturation in the rat".
GA 47, 86.
54.- Ching-Jang Huang, Nam-Sang Cheung and Ven-Rond Lu - "Effects
of deteriorated frying oil and dietary protein levels on liver microsomal
enzymes in rats". JAOCS 65, 1796.
55.- Barbara Fitch Haumann - "Health implications of lipid
oxidation". I 4, 800.
56.- "Polymers - the fear of the unknown". The National Renderers
Association Bulletin, 775.
57.- Robin Crawshaw - "Feed fat for pigs". European Renderers
Association Review.
58.- Tablas de alimentación de FEDNA. Noviembre 1996.
59.- W.E. Neff, E.N. Frankel and K. Fujimoto - "Autoxidative
dimerization of methyl linolenate and its monohydroperoxides, hydroperoxy
epidioxides and dihydroperoxides". JAOCS 65, 616.
60.- M. C. Dobarganes García - "Aspectos generales de las grasas
calentadas". GA 31, 417.
61.- Pei-fen Wu and W.W. Nawar - "A technique for monitoring
the quality of used frying oils". JAOCS 63, 1363.
62.- S.G. Stevenson, M. Vaisey-Genser and N.A.M. Eskin - "Quality
control in the use of deep frying oils ". JAOCS 61, 1102.
63.- L. Masson, P. Robert, N. Romero, M. Izaurieta, S. Valenzuela,
J. Ortiz y M.C. Dobarganes - "Comportamiento de aceites poliinsaturados
en la preparación de patatas fritas para consumo inmediato: formación
de nuevos compuestos y comparación de métodos analíticos". GA 48,
273. |
|